Skip to content

Friedrichs 模型#

关键词:friedrichs model, discrete-continuum coupling, scattering state, resonance pole, gamow state

handnote

注意笔记里最后只写\(u_{pol}\), 还有\(u_{cut}\)的影响,因为算生存振幅只能在 x 轴上方积分。

原始路径只能在 x 轴上方积分,这是物理因果性决定的(薛定谔方程规定了时间的流向,导致 i 与 -i 的含义不一致)。

下压到第二张面后,只是为了便于计算,因为可以使用 Jordan 引理把路径闭合到下半平面,从而得到极点贡献。但这并不意味着物理上真的存在第二张面,因为我们只能在 x 轴上方积分。

所以

\[ u_{\rm up} = u_{\rm down} + \text{discrete}(\pm i), \]

\(u_{\rm down}\) 等于下半面的极点贡献。

  • 有效哈密顿量 / 自能 \(\Sigma(z)\)
  • 散射态 \(|\Psi_E^{(\pm)}\rangle\)(以及 \((S,T)\) 的共振分母)
  • 共振极点 \(z_* = E_R - i\Gamma/2\)(Gamow 态)

0. 设定#

0.1 空间分解#

\[ \mathcal H = \mathbb C|d\rangle \oplus \mathcal H_c, \]

\(|d\rangle\) 为离散态,\(\mathcal H_c\) 为连续谱子空间。

0.2 正交归一#

\[ \langle d|d\rangle=1,\qquad \langle d|E\rangle=0, \]

连续态满足

\[ \langle E|E'\rangle=\delta(E-E'),\qquad \int dE\,|E\rangle\langle E| = I_c \quad(\text{在 }\mathcal H_c\text{ 上}). \]

1. 哈密顿量#

1.1 无耦合哈密顿量 \(H_0\)#

\[ H_d = E_d |d\rangle\langle d|. \]
\[ H_c = \int_{E_{\rm th}}^\infty dE\,E\,|E\rangle\langle E|. \]
\[ H_0 = H_d + H_c. \]
\[ H_0|d\rangle = E_d |d\rangle,\qquad H_0|E\rangle=E|E\rangle. \]

1.2 打开耦合:加入相互作用 \(V\)#

\[ V=\int_{E_{\rm th}}^\infty dE\;\Big(g(E)\,|d\rangle\langle E| + g^*(E)\,|E\rangle\langle d|\Big). \]
\[ H = H_0 + V. \]

2. 本征方程与自能方程#

\[ H|\psi\rangle = z|\psi\rangle. \]

2.1 一般态展开#

\[ |\psi\rangle = \alpha |d\rangle + \int dE\,\phi(E)|E\rangle. \]

2.2 计算 \(H|\psi\rangle\)#

(a) 先算 \(H_0|\psi\rangle\)#

\[ H_0|\psi\rangle = E_d\alpha |d\rangle + \int dE\, E\,\phi(E)|E\rangle. \]

(b) 再算 \(V|\psi\rangle\)#

  • \(V\) 作用在 \(\alpha|d\rangle\) 上:

    \[ V(\alpha|d\rangle) = \alpha\int dE\, g^*(E)\,|E\rangle\langle d|d\rangle = \alpha\int dE\, g^*(E)\,|E\rangle. \]
  • \(V\) 作用在 \(\int \phi(E)|E\rangle\,dE\) 上:

    \[ V\left(\int dE\,\phi(E)|E\rangle\right) = \int dE\,\phi(E)\int dE'\, g(E')\,|d\rangle\langle E'|E\rangle, \]

    \(\langle E'|E\rangle=\delta(E'-E)\),得

    \[ = \int dE\,\phi(E)\, g(E)\,|d\rangle. \]
\[ V|\psi\rangle = \left(\int dE\, g(E)\phi(E)\right)|d\rangle + \int dE\, \alpha g^*(E)|E\rangle. \]

© 合并#

\[ \begin{aligned} H|\psi\rangle &= \underbrace{\left(E_d\alpha+\int dE\,g(E)\phi(E)\right)}_{\text{离散分量}}|d\rangle \\ &\quad + \int dE\,\underbrace{\left(E\phi(E)+\alpha g^*(E)\right)}_{\text{连续分量}}|E\rangle. \end{aligned} \]

2.3 对比 \(z|\psi\rangle\)#

\[ z|\psi\rangle = z\alpha|d\rangle + \int dE\, z\phi(E)|E\rangle. \]

比较 \(|d\rangle\)\(|E\rangle\) 分量:

(1) 离散分量方程#

\[ E_d\alpha+\int dE\,g(E)\phi(E)= z\alpha \]

\[ (E_d-z)\alpha+\int dE\,g(E)\phi(E)=0. \tag{A} \]

(2) 连续分量方程#

\[ E\phi(E)+\alpha g^*(E)= z\phi(E) \]

\[ (E-z)\phi(E)+\alpha g^*(E)=0. \tag{B} \]

2.4 消去 \(\phi(E)\)#

\[ \phi(E)=\frac{-\alpha g^*(E)}{E-z}. \tag{C} \]

把 (C) 代回 (A):

\[ (E_d-z)\alpha+\int dE\, g(E)\left(\frac{-\alpha g^*(E)}{E-z}\right)=0. \]
\[ \alpha\left[(E_d-z)-\int dE\,\frac{|g(E)|^2}{E-z}\right]=0. \]

非平凡解(\(\alpha\neq 0\))要求

\[ (E_d-z)-\int dE\,\frac{|g(E)|^2}{E-z}=0. \]

等价于

\[ z-E_d-\int dE\,\frac{|g(E)|^2}{z-E}=0. \]
\[ \Sigma(z)\equiv\int_{E_{\rm th}}^\infty dE\,\frac{|g(E)|^2}{z-E}, \]

得到

\[ z-E_d-\Sigma(z)=0. \tag{F} \]

3. Feshbach 投影与 \(\Sigma(z)\)#

3.1 定义投影#

\[ P=|d\rangle\langle d|,\qquad Q=1-P. \]
  • \(P\mathcal H\) 维数 = 1
  • \(Q\mathcal H\) 是连续谱子空间

3.2 从 \((H-z)|\psi\rangle=0\) 出发#

写成

\[ (H-z)(P+Q)|\psi\rangle=0. \]

分别左乘 \(P\)\(Q\)

\(P\) 方程#

\[ (PHP-zP)P|\psi\rangle + PHQ\,Q|\psi\rangle=0. \tag{P-eq} \]

\(Q\) 方程#

\[ QHP\,P|\psi\rangle + (QHQ-zQ)\,Q|\psi\rangle=0. \tag{Q-eq} \]

由 (Q-eq) 解 \(Q|\psi\rangle\)

\[ (QHQ-z)Q|\psi\rangle = -QHP\,P|\psi\rangle \]

\((QHQ-z)^{-1}\) 存在,

\[ Q|\psi\rangle = -(QHQ-z)^{-1}QHP\,P|\psi\rangle. \tag{Qsol} \]

代回 (P-eq):

\[ (PHP-z)P|\psi\rangle - PHQ(QHQ-z)^{-1}QHP\,P|\psi\rangle=0. \]

\[ \Big[PHP + PHQ(z-QHQ)^{-1}QHP\Big]P|\psi\rangle = z P|\psi\rangle. \]

得到 Feshbach 有效哈密顿量

\[ H_{\rm eff}(z)=PHP+PHQ(z-QHQ)^{-1}QHP. \]

3.3 在 Friedrichs 模型中#

  • \(PHP = E_d |d\rangle\langle d|\) 在 1 维空间上就是数 \(E_d\)
  • \(QHQ\)\(|E\rangle\) 表象下就是乘法算符 \(E\)
  • \(PHQ=\int dE\, g(E)|d\rangle\langle E|\)
  • \(QHP=\int dE\, g^*(E)|E\rangle\langle d|\)
\[ PHQ(z-QHQ)^{-1}QHP = \int dE\,\frac{|g(E)|^2}{z-E}\; |d\rangle\langle d|. \]

\(P\) 空间(1 维)即:

\[ \Sigma(z)=\int dE\,\frac{|g(E)|^2}{z-E}. \]

4. 散射态与边界值#

4.1 Lippmann–Schwinger 方程#

自由连续态 \(|E\rangle\)\(H_0\) 本征态,散射态定义为

\[ |\Psi_E^{(\pm)}\rangle = |E\rangle + \frac{1}{E-H_0\pm i0}V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle. \tag{LS} \]

4.2 将 \(|\Psi_E^{(\pm)}\rangle\) 展开#

\[ |\Psi_E^{(\pm)}\rangle = |E\rangle + a^{(\pm)}(E)|d\rangle + \int dE'\, b^{(\pm)}(E';E)|E'\rangle. \]

只需离散分量

\[ a^{(\pm)}(E)=\langle d|\Psi_E^{(\pm)}\rangle. \]

对 (LS) 左乘 \(\langle d|\)

\[ \langle d|\Psi_E^{(\pm)}\rangle = \langle d|E\rangle + \left\langle d\left|\frac{1}{E-H_0\pm i0}V\right|\Psi_E^{(\pm)}\right\rangle. \]

\(\langle d|E\rangle=0\)

\[ \langle d|\frac{1}{E-H_0\pm i0} = \frac{1}{E-E_d\pm i0}\langle d|. \]
\[ a^{(\pm)}(E) = \frac{1}{E-E_d\pm i0}\; \langle d|V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle. \tag{1} \]
\[ \langle d|V = \int dE'\, g(E')\langle E'|. \]
\[ \langle d|V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle = \int dE'\, g(E')\,\langle E'|\Psi_E^{(\pm)}\rangle. \tag{2} \]

对 (LS) 左乘 \(\langle E'|\)

\[ \langle E'|\Psi_E^{(\pm)}\rangle = \delta(E'-E) + \frac{1}{E-E'\pm i0}\,\langle E'|V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle. \tag{3} \]
\[ \langle E'|V = g^*(E')\langle d|. \]
\[ \langle E'|V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle = g^*(E')\,a^{(\pm)}(E). \tag{4} \]

代回 (3):

\[ \langle E'|\Psi_E^{(\pm)}\rangle = \delta(E'-E) + \frac{g^*(E')}{E-E'\pm i0}\,a^{(\pm)}(E). \tag{5} \]

再代回 (2):

\[ \begin{aligned} \langle d|V|\Psi_E^{(\pm)}\rangle &= \int dE'\, g(E')\delta(E'-E) + \int dE'\, g(E')\frac{g^*(E')}{E-E'\pm i0}\,a^{(\pm)}(E) \\ &= g(E) + \left[\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'\pm i0}\right] a^{(\pm)}(E). \end{aligned} \tag{6} \]

将 (6) 代回 (1):

\[ a^{(\pm)}(E) = \frac{1}{E-E_d\pm i0} \left( g(E) + \left[\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'\pm i0}\right] a^{(\pm)}(E) \right). \]

整理得

\[ \left[ E-E_d\pm i0 - \int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'\pm i0} \right] a^{(\pm)}(E) = g(E). \]

定义边界自能

\[ \Sigma(E\pm i0)=\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E\pm i0-E'}. \]
\[ \frac{1}{E-E'\pm i0}=\frac{1}{E\pm i0-E'}. \]
\[ a^{(\pm)}(E)=\frac{g(E)}{E-E_d-\Sigma(E\pm i0)}. \tag{aE} \]

4.3 \(\Delta(E)\)\(\Gamma(E)\)#

用分布恒等式(Sokhotski–Plemelj):

\[ \frac{1}{x\pm i0}=\mathcal P\frac{1}{x}\mp i\pi\delta(x). \]

\[ \Sigma(E\pm i0)=\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'\pm i0} \]

\(x=E-E'\)

\[ \Sigma(E\pm i0) = \mathcal P\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'} \ \mp\ i\pi |g(E)|^2. \]

定义

\[ \Delta(E)=\mathcal P\int dE'\,\frac{|g(E')|^2}{E-E'},\qquad \Gamma(E)=2\pi |g(E)|^2. \]

\[ \Sigma(E\pm i0)=\Delta(E)\mp i\Gamma(E)/2. \]

于是分母为

\[ E-E_d-\Delta(E)\pm i\Gamma(E)/2. \]

5. 极点、Gamow 态与 RHS#

5.1 离散通道 resolvent 与极点方程#

\[ G_d(z)\equiv \langle d|(z-H)^{-1}|d\rangle =\frac{1}{z-E_d-\Sigma(z)}. \]

极点方程

\[ z-E_d-\Sigma(z)=0 \tag{Pole} \]

实轴边界值

\[ G_d(E\pm i0)=\frac{1}{E-E_d-\Sigma(E\pm i0)}, \]

\[ \Sigma(E\pm i0)=\Delta(E)\mp i\Gamma(E)/2. \]

5.2 第二 Riemann 面与共振极点#

\[ \Sigma(z)=\int_{E_{\rm th}}^\infty dE'\,\frac{|g(E')|^2}{z-E'} \]

\([E_{\rm th},\infty)\) 有支割,\(G_d(z)\) 对应两张 Riemann 面。

在割线上(\(E>E_{\rm th}\)):

\[ \Sigma^{\rm I}(E+i0)-\Sigma^{\rm I}(E-i0)=-\,i\Gamma(E). \]

在割线上可写为

\[ \Sigma^{\rm II}(E-i0)=\Sigma^{\rm I}(E+i0). \]

共振极点为第二张面下半平面解

\[ z_*=E_R-\frac{i}{2}\Gamma_R,\qquad z_*-E_d-\Sigma^{\rm II}(z_*)=0. \]

5.3 谱函数与 Breit-Wigner 近似#

谱函数

\[ A(E)\equiv -2\,\mathrm{Im}\,G_d(E+i0). \]

代入

\[ G_d(E+i0)=\frac{1}{(E-E_d-\Delta(E))+i\Gamma(E)/2}, \]

\[ A(E)=\frac{\Gamma(E)}{(E-E_d-\Delta(E))^2+(\Gamma(E)/2)^2}. \]

窄宽度近似下即 Breit-Wigner 峰形。

5.4 Gamow 态、指数衰减与支割修正#

生存振幅

\[ u(t)\equiv \langle d|e^{-iHt}|d\rangle =\frac{1}{2\pi i}\int_\gamma dz\,e^{-izt}G_d(z),\qquad t>0. \]

闭合路径到下半平面:

\[ u(t)=u_{\rm pole}(t)+u_{\rm cut}(t). \]

极点贡献(\(z=z_*\) 留数):

\[ u_{\rm pole}(t)=Z\,e^{-iz_* t} =Z\,e^{-iE_R t}e^{-\Gamma_R t/2}, \]

其中

\[ Z=\left[1-\Sigma^{{\rm II}\,\prime}(z_*)\right]^{-1}. \]

中间时间区间

\[ P(t)=|u(t)|^2\approx |Z|^2e^{-\Gamma_R t}. \]

严格地

\[ u_{\rm cut}(t)\neq0, \]

其控制短时偏离指数律与长时幂律尾(由阈值解析结构决定)。
因此常在 Rigged Hilbert Space(RHS/Gelfand 三重)中处理:Gamow 矢量是广义本征矢量,不属于普通 Hilbert 空间的平方可积态。


6. 总结#

  • 模型:一个离散态 \(|d\rangle\) 与连续谱 \(|E\rangle\) 通过 \(g(E)\) 耦合。
  • 核心函数:\(\Sigma(z)=\int dE\,|g(E)|^2/(z-E)\)
  • 极点方程:\(z-E_d-\Sigma(z)=0\)
  • 散射边界值:\(\Sigma(E\pm i0)=\Delta(E)\mp i\Gamma(E)/2\)\(\Gamma(E)=2\pi|g(E)|^2\)
  • 共振:第二张面极点 \(z_*=E_R-i\Gamma_R/2\)
  • 动力学:\(u(t)=Z e^{-iz_*t}+u_{\rm cut}(t)\),指数衰减只是主导项而非全时精确律。

Last update: 2026-03-18
Created: 2025-03-30